Kijk - Nu in de Natuur

Wat een groot weeskind!

Foto: Gijsbert van der Bent, Katwijk, september 2021

Wat een verrassing was dat, diverse waarnemingen van het prachtige Blauwe Weeskind in Katwijk en omstreken. Dat heet een zeldzame soort te zijn, maar het aantal waarneming van deze opvallend grote nachtvlinder neemt de laatste jaren toe, vooral in de duinstreek, en ook bij ons. Misschien ook wel omdat de studie en het lokken van nachtvlinders (met licht en met zoetigheid) steeds populairder wordt. Het Blauwe Weeskind is te onderscheiden van andere weeskinderen uit de familie (je hebt bijvoorbeeld ook het Rood Weeskind en het Karmozijnrood Weeskind) door de zwarte achtervleugel met de blauwe band. Ze kunnen nog tot in oktober gezien worden. Ze leggen nu eitjes, de rupsen komen vanaf april uit de eitjes en de eerste vlinders verschijnen begin juli.

 

Niet allemaal even blauw

Foto en tekst: Gerrit van Ommering, augustus 2021

Deze tijd van het jaar vliegen de drie soorten blauwtjes van onze duinen volop. Laat je niet misleiden door de naam: ze zijn niet allemaal (even) blauw. Het blauwste blauwtje in onze duinen is het mannetje van het Icarusblauwtje (zie foto). Het vrouwtje van deze soort is een stuk bruiner, en soms zo bruin dat ze wel op een Bruin Blauwtje lijkt. Het blauw (en bruin) van beide soorten zit aan de bovenkant. De onderkanten van beide soorten zijn veel fletser, met veel stippen, en lijken behoorlijk op elkaar. Voor de nauwkeurige kijker zijn de verschillen wel duidelijk. Beide vlindersoorten zijn vooral te vinden in duingraslanden.

Het derde blauwtje dat bij ons voorkomt, het Boomblauwtje, is meer gebonden aan bossen en komt ook in tuinen voor. Deze soort is van boven ook mooi blauw, maar van onderen meer zilvergrijs, met kleine zwarte stipjes. Er zijn in Nederland en elders in Europa heel veel soorten blauwtjes. Maar met drie soorten blauwtjes in onze duinen is het al mooi en moeilijk genoeg!

Harkwespen op de hellingen

Foto's: Maarten Langbroek, Katwijk, juli 2021

Op droge, zandige en enigszins bemoste zuidhellingen is het op dit moment een gezoem van jewelste. Op deze plekjes zijn in deze tijd van het jaar veel bijen- en wespensoorten actief, zoals de Gladde spieswesp, de Gouden slakkenhuisbij en de Bleekvlekwespbij. Het is nu ook de goede tijd om Harkwespen tegen te komen.

De Harkwesp is een opvallende verschijning; vrij groot, met een ietwat afgeplat achterlijf, een geelzwarte bandering en grote groengele ogen. Harkwespen komen in juni tevoorschijn, eerst de mannetjes en daarna de vrouwtjes. De vrouwtjes beginnen na de paring direct met het uitgraven ofwel uitharken van meerdere holletjes, om zo te testen welke locatie het meest geschikt is. Op de in haar ogen perfecte plek legt een vrouwtje één larve. Totdat deze groot genoeg is wordt die gevoed met allerlei kleine insecten, zoals zweefvliegen.

De Harkwesp ziet er best indrukwekkend uit, maar is, in tegenstelling tot de Gewone wesp, helemaal niet agressief. Wanneer je de soort vaker tegen bent gekomen kun je ze al ontdekken op basis van het geluid; een hard, gonzend gezoem, vlak boven het kale zand van droge zuidhellingen of op schelpenpaden.

Harkwesp griezel

Vanuit het zuiden.....

Foto: Johan Verloop, Katwijk, juni 2021

In Nederland komt vanouds de Spotvogel voor. In Katwijk en omstreken is dat een schaarse zomervogel, die vooral te vinden is in struwelen aan de randen van de bebouwde kommen en langs wegen en bij boerderijen in het landelijk gebied. In de warmere delen van het zuidwesten van Europa komt in plaats van de Spotvogel de Orpheusspotvogel voor. Waarschijnlijk door de klimaatverandering rukt deze soort op naar het noorden. Ook in Nederland wordt deze zuidwestelijke tegenhanger van de Spotvogel steeds vaker waargenomen. Vorig jaar (2020) werd de soort voor het eerst in Katwijk gezien, op Lentevreugd. Dit voorjaar heeft er eentje een plekje in Berkheide uitgekozen. De Orpeusspotvogel lijkt heel veel op de Spotvogel qua uiterlijk. De zang is echter heel anders. Waar de Spotvogelzang-zang uitblinkt in mooie immitaties en typische nasale tonen, bestaat de zang van de Orpheusspotvogel uit een razendsnel gebrabbel/gestjilp. Wel heel enthousiast voorgedragen. Beide soorten brengen de winter door in Afrika en arriveren vrij laat (medio mei) in Europa om te broeden.

 

Camouflage!

Foto: Truus van Duijvenboden, Katwijk, mei 2021

We kennen allemaal, het verbluffende vermogen van de kameleon om zich onzichtbaar te maken. Dichter bij huis: de eieren van de Kievit, een Roerdomp in paalhouding in het riet, een Nachtzwaluw op een boomtak. De Citroenvlinder kan er ook wat van. Deze dagvlinder is algemeen in Katwijk en omstreken. Als ze vliegen vallen ze erg op en zijn ze niet te missen. Als ze geland zijn wordt dat een ander verhaal. Op de foto twee parende Citroenvlinders. Een gevalletje camouflage tot in de puntjes!

Volop bloei in de kou

Foto en tekst: Gerrit van Ommering, Wassenaar/Katwijk, april 2021

Het is lente! Oftewel de tijd van sneeuw, hagel, kou, donder en bliksem, regen en veel wind. De afgelopen weken tenminste. Maar het is ook de tijd dat de duinen volop in bloei staan. Het valt niet direct op, maar toch staan ze er massaal, vooral op zandige plekken: kleine plantjes met kleine witte bloemetjes. Die hebben het prima naar hun zin met dit weer, want hitte en droogte zijn hun grootste vijanden. Daarom voltooien ze hun levenscyclus, van zaad tot zaad, in het winterhalfjaar. Ze kiemen in het late najaar, brengen de winter door als klein plantje, gaan bloeien in het vroege voorjaar en nog voor de zomer hebben ze zaad gezet en sterven ze af.

Van een afstandje lijken ze erg op elkaar, maar als je goed kijkt (een loep kan helpen) zijn de verschillen in de bloemen toch wel duidelijk. Zo heeft de Vroegeling vier kroonblaadjes die diep gespleten zijn, de Zandhoornbloem heeft vijf kroonblaadjes die aan de top onregelmatig zijn uitgerand en zijn broertje de Scheve Hoornbloem is viertallig, met kroonblaadjes die ondiep zijn ingesneden. Er zijn en komen nog veel andere soorten met witte bloemetjes in bloei, waaronder Kleine Veldkers, Kandelaartjes, Zandmuur en Zandraket. Zoek de verschillen! En hoe klein ze ook zijn, de meeste verspreiden een fijn geurtje. Probeer maar eens. En als je niet meteen iets ruikt hoef je niet direct te vrezen dat je corona hebt, want kleine bloemetjes verspreiden maar kleine geurtjes.

Op de foto's staat een van deze dappere kleine plantjes, de Vroegeling.

Vroegeling overzicht kleiner

Zeepaardjes gestrand

Foto: Arie Twigt, Katwijk, april 2021

Het onstuimige weer in de eerste week van april heeft de Noordzee en de zeebodem flink beroerd. Als gevolg daarvan lag ons strand vol met aangespoelde schelpdieren en andere zeedieren. Bijzonder waren de tientallen zeepaardjes die op het strand tussen Wassenaar en Katwijk zijn gevonden. Zeepaardjes zijn eigenlijk een soort zeenaalden, maar met een zodanig bijzondere vorm dat ze altijd erg tot de verbeelding spreken. Bij de vondsten ging het om het Kortsnuitzeepaardje, de enige soort zeepaard die in de Nederlandse Noordzee voorkomt. De laatste jaren lijken ze algemener te worden in de Nederlandse wateren. Zeepaardjes leven graag tussen het wier. Ze worden maximaal maar 15 centimeter. Het zijn slechte zwemmers, en waarschijnlijk zijn ze door de harde wind zijn aangespoeld op het strand.

Gelukkig hebben heel veel zeepaardjes de storm wel overleeft; vissers zien er soms honderden in de Waddenzee. Op de foto rechts een volwassen Kortsnuitzeepaardje en links jongere dieren.

 

De Bosuil is een bikkel

Foto: Truus van Duijvenboden, maart 2021

De superkoude week in februari zullen veel vogels zich nog wel even heugen (of niet...), maar een aantal soorten stoort zich blijkbaar nergens aan. Van de Bosuil is bekend dat ze al heel vroeg beginnen met paarvorming en het denken en vervolgens ook doen aan nageslacht. Het grobbekuiken op de foto moet al lang voordat de plotselinge koude zich aandiende uit het ei zijn gekropen. Het jong zat lekker met z'n broertjes en zusjes in het nesthol, maar de oudervogels moesten er wel op uit om eten te halen, vorst of niet. Uilen verlaten het nest voordat ze kunnen vliegen, zoals dit jong. De zachte periode die zich direct na de vorst aandiende maakte het mogelijk even lekker in het zonnetje op te warmen.  

De Houtsnip heeft het moeilijk

Foto: Hans Groen, Katwijk, februari 2021

Fantastisch natuurlijk, dat mooie winterweer voor een weekje of wat. Voor veel vogels is het echter op de valreep nog een bittere pil. Vogels die afhankelijk zijn van ondiep open water en slikrandjes, zoals IJsvogel, Watersnip, Bokje en Waterral, hebben het nu erg moeilijk.

De Houtsnip zoekt zijn voedsel op de droge bosgrond, maar dan moet daar natuurlijk geen meter sneeuw liggen. Momenteel vliegen er erg veel Houtsnippen rond, wanhopig op zoek naar een open plekje om te kunnen foerageren. Ze zijn makkelijk te herkennen: grootte als een duif, bruin verenkleed, snelle vlucht op ronde vleugels en natuurlijk die lange snippensnavel. Onhandig zijn ze ook, en regelmatig vliegen ze zich dood tegen ruiten en andere obstakels.

De Houtsnip broedt ook in Nederland, maar de meeste Houtsnippen die we nu zien zullen afkomstig zijn uit streken waar het (altijd) nog veel kouder is: noord- en noordoost-Europa. Door hun verborgen leefwijze in bossen krijg je ze niet vaak te zien. De hevige sneeuwval en de felle kou zorgen ervoor dat er de laatste dagen overal Houtsnippen worden gezien.

Ree in de kijker

Foto: Leontine van der Plas, Katwijk, februari 2021

In onze duinen is de Ree niet zeldzaam. In deze tijd van het jaar zijn ze nog in groepjes te zien. Als ze zich veilig wanen laten ze zich mooi bekijken, zoals het mannetje op deze foto. Te zien is dat de viltige bast nog om het nieuwe gewei zit. Die bast gaat er pas in april-maart af, waarna een paar scherpe puntjes tevoorschijn komen. 's Ochtens heel vroeg kun je ook wel eens een of meer van deze ranke beestjes door het dorp zien lopen, maar in de duinen passen ze toch beter.

Kleurrijk, levendig en vocaal

Foto: Hans Groen, Katwijk, januari 2021

Zeker in deze nog wat sombere, donkere tijd van het jaar is de Boomklever een opvallende verschijning in onze binnenduinrandbossen. Boomklevers zijn mooi om te zien, met hun blauwige bovenkant, oranjeachtige onderzijde en leuk zwart maskertje. Ze zijn levendig, en kunnen als een van de weinige vogelsoorten niet alleen op de boomstam naar boven klimmen maar ook (met de kop omlaag) naar beneden gaan. En daarbij zijn ze ook nog eens erg vocaal. Vrijwel alle welluidende fluittonen die klinken in een januari-bos komen van de Boomklever. De Boomklever is een echte standvogel, maar komt met z'n gevarieerde dieet van zaden, noten en insecten de meeste winters wel door. Het is ook een echte bosvogel; in het open veld zul je geen Boomklevers aantreffen. Panbos is bij ons de allerbeste locatie, al worden er ook wel eens Boomklevers gezien in het park bij het gemeentehuis.

Boomklever van Hans effe kleiner   

Sperwers buiten en binnen de bebouwde kom

Foto: Truus van Duijvenboden, Katwijk, december 2020

De laatste weken zijn er opvallend veel meldingen van Sperwers. Veel van die waarnemingen hebben betrekking op Sperwers die ongegeneerd met hun maaltijd bezig zijn, in de tuin of gewoon op straat. Die maaltijd is dan altijd een mees, Vink, Spreeuw, Turkse Tortel of andere vogelsoort van die grootte. Sperwers eten eigenlijk allleen maar vogels, die ze vangen door een complete overrompeling of na een heel korte en onstuimige achtervolging.

Er broeden maar een of twee paartjes in en rond Katwijk. In de trektijd zijn ze algemener; in oktober gaan er soms tientallen per dag over de telposten. Als overwinteraar is de Sperwer ook niet zeldzaam, en in dit jaargetijde zitten ze zowel binnen als buiten de bebouwde kom.

Bij geen enkele Nederlandse vogelsoort is het verschil in grootte tussen mannetjes en vrouwtjes zo groot al bij de Sperwer (en de Havik). De mannetjes (foto) zijn maar net groter dan een Merel, terwijl de vrouwtjes veel groter zijn. Mannetjes hebben een mooie rose gloed op de onderzijde, die vrouwtjes missen.

Instagram @natuurcentrumkatwijk